Hiperwentylacja to określenie, pod którym kryje się stan nieprawidłowego oddychania, prowadzącego do braku odpowiedniej wymiany gazowej organizmu. Zaburzenie manifestuje się zbyt szybkim i pogłębionym oddechem, który w dłuższej perspektywie czasowej skutkuje powstawaniem alkalozy oddechowej. Hiperwentylacja może być wywołana różnymi czynnikami. Towarzyszy wielu chorobom, w tym także schorzeniom na tle nerwowym. Dosadnym przykładem hiperwentylacji jest atak paniki, w którym osoba znerwicowana zaczyna oddychać znacznie szybciej i głębiej, zmniejszając wartość ciśnienia dwutlenku węgla w krwi.

Hiperwentylacja zaliczana jest do grupy niewydolności oddychania, przede wszystkim wtedy, gdy występuje cyklicznie i długotrwale. Kiedy może taki stan organizmu się pojawiać? Czy istnieją czynniki zwiększające ryzyko występowania hiperwentylacji? Kto jest najbardziej narażony na negatywne skutki intensywnego dostarczania tlenu do organizmu?

Hiperwentylacja a stężenie dwutlenku węgla. Istota definicji

Hiperwentylacja wpływa na stężenie dwutlenku węgla docierającego do pęcherzyków płucnych. Obserwowane jest wówczas zmniejszenie ciśnienia parcjalnego, co jest bezpośrednią przyczyną zwiększenia ilości powietrza wpływającego z każdym intensywnym oddechem do płuc. Dwutlenek węgla jest w dużych ilościach szkodliwy dla organizmu, jednak jego zbilansowana obecność jest wymagana w kontekście zachowania stanu homeostazy i jest efektem przystosowania układu oddechowego do składu mieszanki powietrza.

Aparaty cpap - wspieramy leczenie bezdechu sennego

Hiperwentylacja - samoistna i kontrolowana

Hiperwentylacja może być w pełni lub częściowo kontrolowana, np. podczas wykonywania ćwiczeń oddechowych. Eksperyment hiperwentylacyjny może wykonać każdy, intensyfikując częstotliwość wdychanego i wydychanego powietrza. Przewlekła hiperwentylacja związana jest najczęściej z autonomiczną zwiększoną wentylacją płuc.

Chory hiperwentyluje się bezwolnie, nie posiadając możliwości unormowania tempa wdychania powietrza. Długotrwała hiperwentylacja jest groźna dla organizmu, gdyż powoduje niedotlenienie. To zaś może skutkować powstawaniem epizodów omdlenia czy zwiększenia ryzyka występowania innych chorób, w tym zmniejszenia ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla w układzie oddechowym.

Objawy hiperwentylacji i zaburzenia pracy układu oddechowego

Długotrwała i powtarzająca się hiperwentylacja zakłóca równowagę kwasowo zasadową organizmu. Tym samym praca układu oddechowego zostaje znacznie zaburzona, czego konsekwencją jest niedobór tlenu. Podstawowym objawem hiperwentylacji zwiększona konieczność wykonywania szybkich wdechów i wydechów. Może być ona czynnością w pełni kontrolowaną, wówczas osoba może w dowolnym momencie ją przerwać. Naturalna hiperwentylacja towarzyszy sportowcom, np. sprinterom czy osobom intensywnie pracującym.

Organizm podczas wytężonego ruchu domaga się głębokich oddechów, dzięki czemu zwiększona ilość powietrza wnika do pęcherzyków płucnych dotleniając organizm. Hiperwentylacja występuje także w sytuacjach niespodziewanych, np. w wyniku narażenia na stres. Niektóre choroby płuc emanują się hiperwentylacją, prowadząc do sukcesywnego obniżania ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla. Nieleczona hiperwentylacja może stanowić duże niebezpieczeństwo dla zdrowia człowieka. Przy przewlekłej hiperwentylacji nie trudno o niedotlenienie mózgu i obniżenie poziomu dwutlenku węgla we krwi do wartości krytycznych. Głównymi objawami hiperwentylacji są:

  • konieczność przyspieszenia oddechu,
  • uczucie duszności przy próbie unormowania oddechu,
  • uczucie kołatania serca, które towarzyszy hiper-wentylacji w sytuacjach stresowych,
  • dyskomfort w obrębie płuc i innych części układu.
  • zdiagnozowanie rozwoju zasadowicy oddechowej

Wspieramy leczenie bezdech sennego - sklep z aparatami CPAP

Charakterystyka pęcherzyków płucnych i ich stan podczas hiperwentylacji

Pęcherzyki płucne, które są narażone na zbyt dużą ilość powietrza wnikającego do płuc, są bardziej podatne na uszkodzenia. Zbyt intensywna ich praca, polegająca na ciągłym otwieraniu i zamykaniu się niewielkich komór, wpływa negatywnie na ich kondycję. O ile w przypadku tymczasowej hiper-wentylacji ryzyko jest znikome, to jeśli chory zmaga się z hiperwentylacją przewlekłą, to problem może z czasem nabierać na intensywności.

Zespół hiperwentylacji osób otyłych (Zespół Pickwickiana)

Jedną z najczęściej towarzyszących chorób jest otyłość. Może ona prowadzić do powstawania problemów z niewydolnością oddechową, a w szczególności z hiperwentylacją. Chory, który posiada nadprogramową wagę, szybciej się męczy. Nawet niewielki wysiłek, polegający na wstaniu z łóżka i małym spacerze do toalety może być dla niego wymagający. Szybko, po rozpoczęciu aktywności, u osoby otyłej może dochodzić do przyspieszenia akcji serca i oddechu.

Na niekorzyść działa także ograniczona powierzchnia płuc, która jest niejako zablokowana przez opór związany z powiększeniem się tkanki piersiowej. Osoby otyłe mają na sobie "dodatkowy bagaż", który mechanicznie ogranicza ruchomość płuc. Hiper-wentylacji przy otyłości może towarzyszyć także szereg innych, niebezpiecznych problemów zdrowotnych związanych z oddychaniem. Często występuje obturacyjny bezdech senny, a także nieprawidłowy i nierównomierny oddech. W niektórych przypadkach, w wyniku zmian w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, może dochodzić do sytuacji, w których chory zapomina oddychać.

Redukowanie skutków choroby w zespole Pickwickiana

Leczenie polega przede wszystkim na usunięciu przyczyn pojawiania się hiperwentylacji. Dla chorego będzie to oznaczać zmianę nawyków żywieniowych w celu zrzucenia nadmiernej wagi. Podkreśla się jednak, że wdrożenie zdrowego jadłospisu w kontekście osób otyłych jest problematyczne. Wymaga bowiem dużego samozaparcia, motywacji i ciągłego dążenia do celu. Chory, który zaczyna odczuwać negatywne skutki choroby, bardzo często traci motywację i pogrąża się w stanie, odmawiając tego typu wyrzeczeń.

Lekarze podkreślają, że oprócz ruchu fizycznego (który w przypadku pojawienia się hiperwentylacji bywa problematyczny) i prawidłowej diety kolejną deską ratunku jest operacja bariatryczna. Może ona niekiedy przyczynić się do uratowania życia chorego. W przebiegu choroby rzadko się aparaty CPAP/APAP, znacznie częściej korzystając z zaawansowanych urządzeń BiPAP/AVAPS/iVAPS. Ich oddziaływanie polega na wymuszaniu odpowiedniej częstotliwości oddychania. Tym samym przyczyniają się do unorowania wymiany gazowej, która staje się równomierna i spokojna. U chorych na hiperwentylację w zespole Pickwickiana nie stosuje się terapii tlenowych, które mogłyby jedynie pogorszyć stan zdrowia chorego.

Leczenie hiperwentylacji i rokowania. Jak zapobiec hiperwentylacji?

Hiperwentylacja powinna być diagnozowana, szczególnie gdy pojawia się regularnie. W przypadku zaburzeń oddychania wywołanych problemami nerwicowymi, podstawowym leczeniem jest nauka redukcji stresu i wdrożenie technik prawidłowego oddychania w każdym wypadku. Hiperwentylacja może oddziaływać także na kondycję innych organów w ciele człowieka.

Zmiany wywołane niedotlenieniem mózgu mogą skutkować zaburzeniami widzenia czy utratą świadomości. Wówczas należy problem leczyć specjalistycznie, począwszy od wizyty u lekarza rodzinnego. Jedną z technik oddychania jest unormowanie wdychania i wydychania powietrza. Metoda polega na wzięciu trzech głębokich oddechów w przypadku narażenia na silny stres.

Leczenie bezdechu sennego - Aparaty CPAP/APAP w dobrej cenie

Dlaczego hiperwentylacja może pogorszyć nasz stan zdrowia?

W przebiegu hiper-wentylacji dochodzi do rozwoju zasadowicy oddechowej. Zmianie ulega skład krwi tętniczej. Pojawiają się zaburzenia widzenia wywołane niedotlenieniem organizmu. Przewlekły stan hiper-wentylacji utrudnia wiele procesów życiowych. Chory, który ma nieustannie przyspieszony oddech, gorzej komunikuje się z innymi osobami. Jest bardziej podatny na stres i nie jest w stanie wykonywać czynności wymagających większego wysiłku.

Ciągły stan hiper-wentylacji pogarsza zdrowie nie tylko w kontekście funkcjonowania organów wewnętrznych, ale także w aspekcie psychologicznych. Osoba dotknięta takim stanem wycofuje się z życia społecznego, staje się mniej aktywna i skryta. To zaś sprawia, że choremu bardzo trudno jest wrócić do normalnego funkcjonowania bez całkowitego poradzenia sobie z problemem.

Przyczyny hiperwentylacji

Przyczyny hiper-wentylacji występującej nagle są różne. Może mieć ona podłoże uczuleniowe (działanie alergenów drażniących błony w układzie oddechowym), stresowe, chorobowe i inne. Jednym z przypadków występowania hiper-wentylacji są gazy ciężkie, występujące we wdychanym powietrzu.

Dochodzi wówczas do różnego typu zatruć wziewnych, które mogą emanować się w ten sposób. Hiperwentylacja o podłożu toksykologicznym może występować również w przypadku przedawkowania leków czy w wypadku zatrucia środkiem pobudzającym. Wyróżnia się także hiperwenylację związaną z:

  • występowaniem pierwszych symptomów padaczkowych,
  • hipoksją,
  • ciążą,
  • warunkami termicznymi (działanie zimna może wywołać hiperwentylację),
  • urazami fizycznymi (w tym zalicza się także zmiany zwyrodnieniowe)

Bezpośrednie objawy hiperwentylacji

W wyniku hiperwentylacji poziom tlenu dostarczany do organizmu zwiększa się, zaburzając równowagę kwasowo-zasadową, jaką normalnie posiada układ oddechowy. Zbyt szybkie oddechy powodują, że tlen nie jest w stanie efektywnie się wchłonąć. W skrajnych przypadkach dochodzi do utraty przytomności.

Leczenie bezdechu sennego - hiperwentylacja - Sklep z maskami CPAP

Podstawowym objawem zaburzeń są zawroty głowy, spowodowane niedotlenieniem mózgu. Chorzy podkreślają, że podczas hiperwentylacji oddech staje się nie do opanowania. Jest intensywny, mocny i ciężki do kontrolowania. W trakcie hiperwentylacji dochodzi do niemożności złapania oddechu przy zamkniętych ustach. Ponadto stan objawia się:

  • drętwieniem twarzy,
  • uczuciem dyskomfortu w mięśniach (sztywność mięśni),
  • niepokojem,
  • innymi objawami na tle nerwowym (chory denerwuje się, że hiperwentylacja jest niekontrolowana).

Co zrobić w przypadku nieprzemijających epizodów hiperwentylacyjnych?

Przede wszystkim powinniśmy się zgłosić do lekarza pierwszego kontaktu, który pokieruje naszym leczeniem. Nie warto bagatelizować objawów choroby, w szczególności gdy pojawiają się one cyklicznie i mocno uprzykrzają życie. Hiperwentylacja może zostać wyleczona, jeśli usunie się przyczyny jej powstawania.